ὁδ.Τσόχα 39 - Ἀμπελόκηποι Μετόχιον τῆς Ἱ.Μονῆς Πετράκη

Δευτέρα, 12 Ιουνίου 2017

Μελέτη ανάδειξης του περιβάλλοντος χώρου



Ημ/νία: 04/04/2017
Α. Π.: ΥΠΠΟΑ/ΓΔΑΠΚ/ΕΦΑΑΘ/ΤΒΜΑΧΜΜΑΕΜ/12227/7166/694/95
Ημ/νία Έκδοσης 04/04/2017
Απάντηση στο έγγραφο: ΥΠΠΟΑ/ΓΔΑΠΚ/ΕΦΑΑΘ/ΤΒΜΑΧΜΜΑΕΜ/12227/7166/694/95

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ
ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ
ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ
ΠΡΟΣ
Τη Γραμματεία του Τοπικού
Συμβουλίου Μνημείων Αττικής

ΕΦΟΡΕΙΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ
Ταχ. Διεύθυνση : Μακρυγιάννη 2-4
Ταχ. Κώδικας : 117 42
Πληροφορίες Ανδρ. Παναγοττούλου
Τηλέφωνο : 210 3315400
                  210 9238724
FAX         : 210 3315644
E-mail      : efaath@culture.gr
ΚΟΙΝ. : 1) Ιερά Μονή Ασωμάτων Πετράκη
Ιωάννου Γενναδίου 14 Τ.Κ. 115 21 Αθήνα
    2) κ. ΤΣΑΝΤΡΙΖΟ ΑΘΑΝΑΣΙΟ Μαραθώνος 30
Τ.Κ. 151 27 Μελίσσια

Θέμα: «Έγκριση ή μη εργασιών πλακόστρωσης του προαύλιου χώρου του Ιερού Ναού Αγίων Πάντων - Ομολογητών επί της οδού Τσόχα 39 περιοχή Αμπελοκήπων, Αθήνα»

Σχετ.: Το από 17-1-2017 ((Αρ. Πρωτ.: ΥΠΠΟΑ/ΓΔΑΠΚ/ΕΦΑΑΘΗΝΩΝ/ΤΒΜΑΧΜΜΑΕΜ//12227/7166/694/ 95 17-1-2017) αίτημα με συνημμένα στοιχεία.

Σας αποστέλλουμε συνημμένα το ανωτέρω σχετικό αίτημα, που αφορά στην πλακόστρωση -επισκευή δαπέδου του προαύλιου χώρου Ιερού Ναού Αγίων Πάντων-Ομολογητών και σας γνωρίζουμε τα εξής :
Ο ναός των Αγίων Πάντων-Ομολογητών, κηρυγμένο μνημείο βυζαντινών χρόνων (ΒΔ 19-4-1921, ΦΕΚ 68/Α/26-4-1921) βρίσκεται επί της οδού Τσόχα 39, περιοχή Αμπελόκηπων, στο βόρειο όριο του οικοδομικού τετραγώνου (Ο.Τ.69015), που περικλείεται από τις οδούς Αν. Τσόχα (Β), Π. Κυριακού (Δ), Ελ. Βενιζέλου (Ν) και Παπαδοπούλου (Α).
Σύμφωνα με τις πηγές, ο ναός το 12° αι. αποτελούσε το Καθολικό της Μονής των Ομολογητών (αργότερα αφιερώθηκε στους Άγιους Πάντες), για την οποία κάνει λόγο σε επιστολές του ο μητροπολίτης Αθηνών Μιχαήλ Χωνιάτης (1140-1220). Σήμερα είναι Μετόχι της Ιεράς Μονής Ασωμάτων Πετράκη.
Ο ναός κατά τη δεκαετία του 1920 σωζόταν σε ερειπιώδη κατάσταση. Διατηρούνταν ακέραια η κόγχη του Ιερού, τμήμα της καμάρας της βόρειας κεραίας, τμήμα του βόρειου τοίχου (Φωτ. 1,2). Όλα τα υπόλοιπα λείψανα των τοίχων του καθολικού σώζονταν σε χαμηλό ύψος. Τα ερείπια του καθολικού ανεσκάφησαν από τον Γ. Σωτηρίου το 1922 και ο ναός αναστηλώθηκε από τον Α. Ορλάνδο το 1957 στη σημερινή του μορφή.
Αρχιτεκτονικά ο ναός ανήκει στον τύπο τρουλαίου σταυροειδούς εγγεγραμμένου, με πλινθοπερίκλειστη τοιχοποιϊα -αποκαταστάθηκε σύμφωνα με τα σωζόμενα λείψανα της βόρειας όψης- οκτάπλευρο τρούλο αθηναϊκού τύπου με μαρμάρινους ημικιονίσκους στις γωνίες, μαρμάρινα λοξότμητα ημικυκλικά γείσα και ανοίγματα αντίστοιχα με άλλων μεσοβυζαντινών ναών της Αθήνας (φωτ.3,3α,3β). Διαθέτει πηγή (αγίασμα) σε υπόγεια κρύπτη του ναού με είσοδο από δυτικά ( φωτ.4,5,6,7). Φέρει αρχιτεκτονικά μέλη εντοιχισμένα στις όψεις του αρχαίων και βυζαντινών χρόνων (ανατολικά, δυτικά και στο κωδωνοστάσιο) ( φωτ.8,9,10,11).Τα ερείπια του νάρθηκα και τα λείψανα των αρκοσολίων με τους τάφους παρέμειναν ως είχαν στη δυτική πλευρά (φωτ.12,13).
Εσωτερικά ο ναός είναι ανεπίχριστος, με εμφανή λιθοδομή (φωτ.14,15). Νεώτερες τοιχογραφίες υπάρχουν στον τρούλο, στην κόγχη του Ιερού και επίσης στις κόγχες της Πρόθεσης και του Διακονικού. Το δάπεδο του αποτελείται από μαρμάρινες ορθογωνικές πλάκες, διαφόρων διαστάσεων και κατά τόπους έχουν χρησιμοποιηθεί πήλινες (φωτ.16,17).
Στον προαύλιο χώρο του ναού υπάρχουν αρχιτεκτονικά μέλη (φωτ. 18,19) αρχαίων (στο χώρο προϋπήρχε και αρχαίος ναός) βυζαντινών και νεώτερων χρόνων, τα οποία έχουν καταγραφεί από την 1η ΕΒΑ (10/8/2005).
Κατά το παρελθόν στο ναό έχουν πραγματοποιηθεί εργασίες στον περιβάλλοντα χώρο του υπό την επίβλεψη της 1ης ΕΒΑ (τοποθέτηση κιγκλιδώματος στην περίφραξη, επένδυση των παρτεριών με πλίνθους).
Υφιστάμενη κατάσταση προαύλιου χώρου: Ο ναός βρίσκεται σε χαμηλότερη στάθμη από το πεζοδρόμιο της οδού Τσόχα (± - 2,20μ.). Είναι περιφραγμένος από τη βόρεια πλευρά, στο επίπεδο του οδοστρώματος (κιγκλίδωμα με τοιχείο), όπου υπάρχει η είσοδος και η κλίμακα καθόδου (φωτ.20,21,22) προς το ναό, ενώ ανατολικά, νότια και δυτικά γειτνιάζει με πολυώροφα κτήρια. Ο περιβάλλων χώρος του ναού, συνολικού εμβαδού 177 τμ., είναι επιστρωμένος σε μεγάλη έκταση με τσιμεντοκονίαμα (φωτ. 23,24,25,26,27). Το κεντρικό τμήμα του «νάρθηκα» (δυτικά) είναι στρωμένο με πλάκες ακανόνιστου σχήματος και υλικού, ενώ στο υπόλοιπο τμήμα της δυτικής πλευράς υπάρχει δάπεδο από τσιμεντένια γκρίζα πλακίδια και κατά τόπους από πήλινα κοκκινωπά (φωτ.28,29,30,31). Στη νότια πλευρά του μνημείου σε επαφή με την τοιχοποιϊα του υπάρχει πρόχειρη κατασκευή (διαστ.: 2,50Χ6,30μ.) με υαλοστάσια ανατολικά και δυτικά και στέγη από ελλενίτ και στη συνέχεια αυτής μικρό κτίσμα (διαστ.:3,56Χ7,60μ) για χρήση των πιστών (φωτ.32). Η επίστρωση του χώρου σε αυτή την πλευρά γίνεται από πλακάκια λευκού-μαύρου χρώματος (φωτ.32) στον πρώτο χώρο και στο δεύτερο από τσιμεντοκονίαμα. Επίσης από τσιμεντοκονίαμα είναι κατασκευασμένη και η κλίμακα καθόδου.
Βόρεια εν επαφή με τον τοίχο του ναού υπάρχει καμαροσκέπαστη κατασκευή (διαστ.:2,00Χ3,55μ.) με είσοδο ανατολικά κατασκευασμένη από πλίνθους, μικρούς αργούς λίθους και τσιμεντοκονία και χρήση ασβέστη στην ανατολική πλευρά για λογούς υγιεινής η οποία χρησιμοποιείται ως οστεοφυλάκιο (φωτ.33,34).
Ύστερα από αυτοψία στο μνημείο διαπιστώθηκε ότι στο εσωτερικό του δεν παρουσιάζει προβλήματα ανερχόμενης ή κατερχόμενης υγρασίας.
Πρόταση: Οι ενδιαφερόμενοι -ο υπεύθυνος Μετοχιάρης Θεολόγος Αμπόνης σε συνεννόηση με την Ιερά Μονή Ασωμάτων Πετράκη- δια των μηχανικών προτείνουν την κατασκευή νέου πλακόστρωτου δαπέδου στον περιβάλλοντα χώρο του μνημείου και στην κλίμακα καθόδου. Οι εργασίες περιλαμβάνουν:
-   αποξήλωση του παλαιότερου δαπέδου από τσιμεντοπλακίδια και πλακάκια μαύρα-λευκά στη δυτική και νότια όψη του ναού.
-   επίστρωση επί του υφιστάμενου τσιμέντου με μαρμάρινες πλάκες λευκού και γκρίζου χρώματος (πάχους 2εκ.) με επεξεργασία παλαίωσης στην άνω επιφάνεια σε συνδυασμό με λιθόπλακες Πηλίου σε ορθογωνικά σχήματα, διαφόρων διαστάσεων και σε ακανόνιστη τοποθέτηση, με υπόστρωμα πάχους 2 εκ. Η στάθμη του αύλειου χώρου θα ανέλθει 4εκ. από την υπάρχουσα.
-   Η κλίμακα θα παραμείνει ως έχει και θα επενδυθεί με όμοιες μαρμάρινες πλάκες με του αύλειου χώρου.
Με την αντικατάσταση του δαπέδου επιτυγχάνεται καλύτερη προσβασιμότητα των πιστών και καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα σε σχέση με το μνημείο.
Μετά τα ανωτέρω η Υπηρεσία μας δεν έχει αντίρρηση για την αντικατάσταση-επισκευή του δαπέδου στον περιβάλλοντα χώρο του μνημείου, καθώς το υφιστάμενο δεν συνάδει με τη συνολική εσωτερική και εξωτερική εικόνα του μνημείου σύμφωνα με τους κάτωθι όρους:
- Για την πλακόστρωση της αυλής θα χρησιμοποιηθούν μαρμάρινες πλάκες λευκού και γκρίζου χρώματος με επεξεργασία παλαίωσης και λιθόπλακες σε ορθογωνικό σχήμα και ποικίλες διαστάσεις πάχους τουλάχιστον 2 εκ. (παρόμοια επίστρωση με το περιβάλλοντα χώρο του Ιερού Ναού Εισόδιων Θεοτόκου Καπνικαρέα - (φωτ. 35,36,37,38). Ως υπόστρωμα και αρμολόγημα μεταξύ των πλακών θα χρησιμοποιηθεί ασβεστοκονίαμα με χρήση αδρανών υλικών (ή και χρήση λευκού τσιμέντου). Ο τρόπος τοποθέτησής τους θα γίνει με την υπόδειξη και παρακολούθηση της Υπηρεσίας μας. Εάν κατά την αποξήλωση των υφιστάμενων πλακιδίων στη νότια και δυτική πλευρά προκύψουν αρχαιολογικά κατάλοιπα, θα διενεργηθεί ανασκαφική έρευνα με την επίβλεψη της Υπηρεσίας μας, από τα αποτελέσματα της οποίας θα εξαρτηθεί η περαιτέρω πορεία του έργου.
- Θα ληφθεί μέριμνα ώστε να επιτευχθούν οι κατάλληλες ρύσεις των όμβριων, προς το ήδη υπάρχον και σε καλή κατάσταση λειτουργίας σύστημα απορροής, ώστε να αποφευχθεί οπωσδήποτε στο μέλλον η εμφάνιση ανερχόμενης υγρασίας στο μνημείο.
- Το παλαιό δάπεδο στα δυτικά θα διατηρηθεί ως έχει και θα συντηρηθεί με αντικατάσταση των αρμών.
- Θα αποξηλωθεί η μεταλλική κατασκευή που βρίσκεται εν επαφή με το ναό. Σε συνεργασία με την Υπηρεσία θα διερευνηθούν εναλλακτικοί τρόποι για την εξυπηρέτηση των αναγκών του ναού μετά την αποξήλωση του στεγάστρου.
- Η εκτέλεση όλων των εργασιών θα πραγματοποιηθεί με την εποπτεία και σύμφωνα με τις οδηγίες της Εφορείας μας, κατόπιν έγκαιρης προηγούμενης ειδοποίησης.
Μετά τα παραπάνω, παρακαλούμε για την εισαγωγή του θέματος στο Συμβούλιο για την κατά Νόμον γνωμοδότηση.

Συνημμένα:
- Το ανωτέρω σχετικό
- Φωτογραφίες


Η Διευθύντρια της Εφορείας
κ.α.α.
Αργυρώ Καραμπερίδη 
Αρχαιολόγος